کشف شد!! سیاره‌ای در گردش به‌دور نزدیک‌ترین همسایه کیهانی ما کشف شد!

eso1629e-700x432

نزدیکترین ستاره به خورشید، یعنی پروکسیما قُنطورِس (Proxima Centauri) دارای یک سیاره است! منجمان موفق به کشف یک سیاره تقریباً هم‌اندازه زمین به‌دور این ستاره شده‌اند. این ستاره در فاصله ۴/۲ سال نوری از منظومه شمسی ما قرار دارد و نزدیکترین ستاره به منظومه ما است. نکته هیجان‌انگیزتر این که به‌گفته گروه مطالعه کننده، این سیاره در ناحیه قابل سکونت ستاره پروکسیما قنطورس در گردش است! ناحیه‌ای که آب می‌تواند روی سطح سیاره در حالت مایع پایدار بماند. کنجکاو شدید؟ در ادامه مطلب «حتماً» با ترنجی همراه باشید!…

قبل از ادامه مطلب، اگر با مفهوم سال نوری آشنا نیستید، بهتر است بدانید که سال نوری واحد فاصله است (و نه زمان)، و برابر با مسافتی است که نور با سرعت حدود ۳۰۰،۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه در یک سال طی می‌کند. فاصله ۴/۲ سال نوری ما با پروکسیما قنطورس اگرچه در مقایسه با ابعاد زندگی روزمره به‌طرز سرسام‌آوری بزرگ است، اما در ابعاد کیهانی، همسایه بسیار نزدیک ما است و در واقع نزدیک‌ترین ستاره به منظومه شمسی است.

جستجویی طولانی

به‌مدت بیش از ۱۵ سال، منجمان به‌کمک ابزارهایی مانند اسپکتروگراف اشل مریی و فرابنفش (UVES) و جستجوگر سیاره‌ای دقیق سرعت شعاعی (HARPS) نصب شده روی تلسکوپ‌های رصدخانه جنوبی اروپا (ESO) در شیلی، در حال رصد ستاره پروکسیما قنطورس بوده‌اند، به‌این امید که بتوانند به این سوال جواب دهند که آیا این کوتوله سرخ سیاره دارد یا نه. کشف سیاره به دور این ستاره به این معناست که این سیاره نزدیکترین سیاره‌ی فرامنظومه‌ای است و فرصت‌های بی‌نظیر و منحصر به‌فردی را برای کاوش و کشف‌های بزرگ پیش‌ روی بشر می‌گذارد.

اوایل این ماه میلادی، یک منبع ناشناس ادعا کرد که رصدخانه جنوبی اروپا یک سیاره زمین-مانند در گردش به‌دور این ستاره و در ناحیه قابل سکونت آن رصد کرده و پس از هفته‌ها بحث و تحلیل داده‌ها، پیش‌بینی‌ها به نقطه جوش رسید و رصدخانه جنوبی اروپا تأیید کرد که یک سیاره فرامنظومه‌ای سنگی (زمین-مانند) به دور پروکسیما قنطورس پیدا کرده و آن را پروکسیما بی (Proxima b) نامگذاری کرد.

ابزارهایی مانند UVES و HARPS به محققان امکان رصد تکان‌های ریز ناشی از گرانش سیاره روی ستاره میزبان را می‌دهد. منجمان شواهدی اولیه از چنین تکان‌هایی را در سال ۲۰۱۳ به‌دست آوردند، اما به‌گفته محقق ارشد این پروژه، گیلِم آنگلادا-اِسکوده از دانشگاه کوئینز ماری لندن، این سیگنال متقاعد کننده نبود. بنابراین، او به همراه سایر محققان، کمپینی برای کشف واقعیت این سیگنال به‌راه انداختند. آنها این کمپین را «نقطه قرمز کمرنگ» نامگذاری کردند که الهام گرفته از کتاب نقطه آبی کمرنگ نوشته کارل سیگن اخترشناس و همچنین لقب زمین به‌بیان او و همچنین این واقعیت است که پروکسیما قنطورس یک ستاره کوچک، کوتوله سرخ و کم‌سو است.

گروه نقطه قرمز کمرنگ، ابزار HARPS را هر شب از ۱۹ ژانویه امسال تا ۳۱ مارس امسال روی پروکسیما قنطورس نشانه رفتند. پس از تلفیق این اطلاعات جدید با مشاهدات ابزار UVES از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ و مشاهدات HARPS از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴، سیگنال وجود یک سیاره کاملاً واضح و مشخص شد.

سپس با تحلیل مشاهدات درخشندگی ستاره که توسط تلسکوپ‌های متعدد دیگر انجام شده بود، آنگلادا-اسکوده و همکارانش این گزینه را که احتمال دارد این تغییرات ناشی از فعالیت‌های متغیر خود این ستاره باشد، حذف کردند.

آنگلادا-اسکوده، دیروز در یک کنفرانس خبری اعلام کرد:

خلاصه کلام: ما یک سیاره به‌دور پروکسیما قنطورس کشف کرده‌ایم.

سوالی که پیش می‌آید این است که چطور در عصری که منجمان سیارات فرامنظومه شمسی کوچک و درشت را در فواصل هزاران سال نوری کشف می‌کنند، «پروکسیما بی» این مدت طولانی از دید پنهان بوده است.

محققان در مقاله‌ای که امروز در نشریه نیچر منتشر شد، در این باره نوشته‌اند:

نمونه‌برداری‌های پراکنده و غیرهمگن، به‌علاوه متغیر بودن ستاره در درازمدت، به‌نظر می‌رسد دلایلی هستند که این سیگنال نمی‌توانست با اطلاعات پیش از ۲۰۱۶، به‌جای کل اطلاعات، بدون ابهام تأیید شود.

تصادفاً، این گروه همچنین سیگنال دومی را کشف کرده که احتمال دارد سیاره دوم به دور این ستاره باشد که دوره تناوب مداری بین ۶۰ تا ۵۰۰ روز می‌تواند داشته باشد. اما به‌بیان محققان، این سیگنال دوم به‌مراتب ضعیف‌تر است و ممکن است ناشی از فعالیت‌های این ستاره باشد.

تصویری تخیلی از سطح سیاره «پروکسیما بی»، سیاره احتمالاً زمین-مانندی که به‌دور همسایه کیهانی ما می‌گردد:

This artist’s impression shows a view of the surface of the planet Proxima b orbiting the red dwarf star Proxima Centauri, the closest star to the Solar System. The double star Alpha Centauri AB also appears in the image to the upper-right of Proxima itself. Proxima b is a little more massive than the Earth and orbits in the habitable zone around Proxima Centauri, where the temperature is suitable for liquid water to exist on its surface.

دنیایی شبیه به زمین؟

اطلاعات HARPS و UVES نشان می‌دهند که «پروکسیما بی» حدود ۱/۳ برابر سنگین‌تر از زمین است که نشان‌دهنده سنگی بودن سیاره (به‌گفته محققان) است.

سیاره «پروکسیما بی» در فاصله ۷/۵ میلیون کیلومتری از ستاره میزبانش پروکسیما قنطورس است (زمین در فاصله حدود ۱۴۹/۶ میلیون کیلومتری از خورشید است) و هر سال این سیاره ۱۱/۲ روز زمینی طول می‌کشد. بنابراین احتمال دارد که این سیاره با ستاره میزبانش در وضعیت قفل جزر و مدی قرار داشته باشد؛ یعنی یک سمت سیاره همیشه رو به ستاره باشد. دقیقاً به همان شکلی که ماه همیشه یک سمتش رو به زمین است.

برای مقایسه، زمین حدوداً‌ در فاصله ۱۵۰ میلیون کیلومتری خورشید و در ناحیه قابل سکونت است. اما چون پروکسیما قنطورس خیلی کوچکتر و کم‌نور تر است، پروکسیما بی با فاصله ۷/۵ میلیون کیلومتری از ستاره میزبانش در این ناحیه (ناحیه قابل سکونت) قرار گرفته است. اطلاعات بیشتری در مورد اینکه آیا واقعاً این سیاره قابل سکونت است یا خیر، در دسترس نیست و در واقع، به‌بیان آرتی هاتزس، یک منجم از رصدخانه ایالتی تورینگیان آلمان، دلایلی برای بدبینی در این مورد وجود دارد.

آرتی هاتزس که بخشی از گروه تحقیقاتی کاشف این سیاره نیست، در یک مقاله همراه در بخش “News and Views” در همان شماره نشریه نیچر نوشته، پروکسیما قنطورس شراره‌های قدرتمندی شلیک می‌کند و لذا سیاره‌ی پروکسیما بی، دوز تشعشع پر انرژی پرتو ایکس به‌مراتب شدیدتری را نسبت به زمین دریافت می‌کند.

هاتزش نوشته:

ذرات پر انرژی مربوط به شراره‌ها می‌تواند اتمسفر سیاره را فرسایش دهد یا اینکه از توسعه شکل‌های ابتدایی حیات جلوگیری کند. همچنین، نمی‌دانیم که آیا این سیاره، مانند زمین، میدان مغناطیسی دارد یا خیر، تا بتواند در مقابل تشعشعات خطرناک ستاره محافظت شود.

اما به‌گفته آنگلادا-اسکوده، شار تشعشع پرتو ایکس شدید، لزوماً نمی‌تواند قاتل حیات باشد. آنسگار رینرز، استاد موسسه اخترفیزیک دانشگاه گوتینگن آلمان و نویسنده همراه مقاله گروه آنگلادا-اسکوده، طی کنفرانس خبری روز سه‌شنبه گفت:

هیچکدام از این موارد نمی‌تواند وجود اتمسفر این سیاره یا آب روی سطح آن را غیرممکن کند.

رینرز همچنین افزود، رفتار گذشته ستاره پروکسیما قنطورس ارتباط بیشتری با میزان مساعد بودن این سیاره در حال حاضر و با این سطح تشعشع برای حیاط دارد. رینرز گفت:

چیزی که جالب‌تر است، گذشته این سیاره است. اینکه آیا در اوایل عمر این منظومه، در دوران جوانی آن، ستاره میزبان آن‌قدر فعال بوده که تشعشع پر انرژی زیادی را تا حدی تولید کرده باشد که اتمسفر و همچنین آب روی سطح این سیاره را از بین برده باشد؟

این مطلب به‌روز رسانی خواهد شد… با ما همراه باشید.

Space

Universetoday

برگه ها